Dấu hiệu trẻ tự kỷ sớm

0
524

Dấu hiệu trẻ tự kỷ sớm mẹ sẽ thấy được qua những tư thế ngồi, bò hay đi của trẻ. Bệnh tự kỷ đang ngày càng lan rộng và phổ biến ở trẻ nhỏ. Nguyên nhân có thể là do bẩm sinh hoặc do môi trường sống mà trẻ tiếp xúc hàng ngày, cũng có thể do chính việc thiếu sự quan tâm, chăm sóc và lắng nghe của bố mẹ đối với con. Bệnh tự kỷ nếu bố mẹ không can thiệp sớm hoặc không biết cách điều trị đúng cách sẽ khiến trẻ bị nghiêm trọng hơn. Vì vậy bố mẹ cần phải phát hiện ra các dấu hiệu trẻ bị tự kỷ sớm để có phương pháp chữa trị cho trẻ ngay thì khi mới phát hiện bệnh.

dau-hieu-tre-tu-ky-som

Dưới đây là một số biểu hiện của bé bị tự kỷ:

Khiếm khuyết về mặt quan hệ xã hội:

Đây là đặc điểm trung tâm của bệnh tự kỷ. Bé mắc bệnh tự kỷ có khuynh hướng tránh tiếp xúc và ít biểu lộ sự lưu tâm đến giọng nói của người khác. Chúng không thay đổi tư thế hoặc không giơ tay khi sắp được bồng bế như bé bình thường. Biểu hiện cảm xúc của trẻ thường là thờ ơ và vẻ mặt không có cảm xúc.

Ở bé tự kỷ có trí tuệ khá, dấu hiệu khiếm khuyết quan hệ xã hội có thể không rõ rệt cho đến năm 2 tuổi. Lúc nhỏ, bé có thể tránh tiếp xúc bằng mắt (eye contact), nhưng có thể chấp nhận nếu được vuốt ve và đặt ngồi trong lòng mẹ. Tuy nhiên, bé thường không phát triển hành vi gắn bó, không “theo đuôi” bố mẹ trong nhà như những bé bình thường khác.

Hầu hết bé tự kỷ không sợ người lạ, không lo âu khi chia lìa bố mẹ. Không chơi chung với bé cùng tuổi và chủ động tránh những bé này. Khi lớn lên, bé có thể phát triển khả năng gắn bó với cha mẹ và những người lớn khác. Một số bé có thể chơi chung với bạn hoặc tham gia một số trò chơi vận động thể lực. Tuy nhiên bé vẫn khiếm khuyết về mặt xã hội. Bé thường ít quan tâm đến trò chơi nhóm và không thiết lập được quan hệ với bạn cùng tuổi.

Khiếm khuyết về giao tiếp ngôn ngữ:

Lúc nhỏ, bé tự kỷ thường biểu lộ nhu cầu qua tiếng khóc. Lớn lên, bé biểu lộ ý muốn bằng cách kéo tay người lớn đến vật mong muốn. Thường khi đó, bé không diễn cảm qua nét mặt. Tuy nhiên, bé không biết chỉ tay, không biết gật đầu, lắc đầu. Trẻ cũng không tham gia các trò chơi bắt chước, không có khả năng bắt chước làm theo những việc làm của bố mẹ như những bé bình thường vẫn làm. Đặc biệt, trẻ không hiểu được ý nghĩa của những cử chỉ, điệu bộ của người lớn.

khiem-khuyet-ve-giao-tiep

Khi lớn lên, đôi khi bé có thể sử dụng và có khi hiểu được cử chỉ điệu bộ của người lớn. Một số bé đạt đến khả năng chơi bắt chước, nhưng cách chơi thường vẫn có tính rập khuôn và lặp đi lặp lại.

Nói chung, bé tự kỷ vẫn có thể biểu lộ cảm xúc vui, sợ, giận dữ… nhưng cách thể hiện có khuynh hướng cực đoan. Nét mặt thường không diễn tả ý nghĩa. Một số bé hầu như thể hiện nét mặt vô cảm.

Không hiểu lời nói của người khác:

Biểu hiện này có thể diễn biến từ nhẹ đến mức độ chẳng bao giờ hiểu được lời nói. Ở mức độ nhẹ, bé có thể tuân theo những chỉ dẫn đơn giản, nếu chỉ dẫn được đưa ra đúng bối cảnh tức thời, hoặc có kèm theo những cử chỉ, điệu bộ minh họa tương ứng. Bé bị khiếm khuyết khả năng hiểu những ý nghĩa trừu tượng và tinh tế. Tính hài hước và diễn đạt thành ngữ cũng bị nhầm lẫn ngay cả ở những bé tự kỷ thông minh nhất.

Nhiều bé tự kỷ ít bập bẹ trong năm đầu tiên. Nhiều bé gần như câm nín cho đến 5 tuổi. Khoảng 1/2 bé tự kỷ sẽ bị câm nín suốt đời.

Nếu bé phát triển lời nói, thường lời nói cũng sẽ có bất thường. Nhiều bé nói vô nghĩa, nói vẹt (echolalia: nhại lời). Bé có thể nhại lại lời nói của người khác một cách chính xác, nhưng thường ít hoặc chẳng hiểu được ý nghĩa của chúng. Nhại lời nặng có thể khiến câu cú bị méo mó và rời rạc. Một số bé có thể sao lại chính xác những cụm từ của người khác nói, đôi khi nhại đúng cả âm sắc giọng nói.

Trong giai đoạn đầu của sự phát triển ngôn ngữ, bé có thể có hiện tượng hoán đổi đại từ nhân xưng. Giọng nói có thể giống robot, đặc trưng bởi sự đơn điệu, phẳng lặng, không thay đổi, ít nhấn giọng và không diễn cảm.

Một số bé nói với mục đích “tự kích thích”, lời nói có tính chất lặp đi, lặp lại, không liên quan đến những việc thực sự đang diễn ra xung quanh. Các bé có thể gặp các vấn đề về phát âm, khi lớn lên tình trạng này có thể giảm.

Đối lập với khả năng nhại lời chính xác, những lời nói tự nhiên của bé lại có nội dung rất nghèo nàn, vốn từ ít ỏi. Trẻ có thể dùng kiểu nói như đang hát, kéo dài một số âm hoặc từ nào đó trong câu. Câu nói thường được kết thúc kiểu câu hỏi (lên giọng ở cuối câu). Cấu trúc ngữ pháp bất thường, không thành thục, thường gặp trong lời nói tự nhiên của bé.

Bé tự kỷ có thể đặt tên riêng cho đồ vật theo cách của mình, hoặc dùng những từ riêng mà người khác không thể hiểu được. Nhưng trẻ không biết sử dụng hoặc sử dụng không đúng các giới từ, liên từ và đại từ. Bé có khuynh hướng không sử dụng lời nói để giao tiếp. Thường nói rập khuôn, lập đi lập lại. Không biết dùng lời nói để diễn tả ý trừu tượng. Trẻ không biết nói về chuyện quá khứ, chuyện tương lai hoặc chuyện không xảy ra trước mắt.

Tiến bộ hơn, một ít bé tự kỷ có thể nói về điều bé quan tâm, nhưng một khi người lớn đáp ứng và bắt đầu nói chuyện với bé thì bé lại bỏ dở và rút khỏi cuộc nói chuyện ấy. Nói chung, bé vẫn thiếu khả năng tương tác qua lại.

Có những hành vi bất thường:

Bé tự kỷ thường khó chịu trước những thay đổi trong môi trường sống quen thuộc của chúng. Một sự thay đổi nhỏ trong thông lệ thường ngày có thể làm bé nổi giận.

hanh-vi-bat-thuong

Nhiều bé hay xếp đồ chơi và vật dụng thành hàng dài và rất khó chịu nếu như trật tự này bị thay đổi. Hiện tượng này gặp ở bé tự kỷ có chậm phát triển trí tuệ nhiều hơn gấp hai lần so với bé tự kỷ có trí thông minh bình thường.

Hầu hết bé tự kỷ đều chống lại việc học và thực hành một hoạt động mới.

Có hành vi mang tính nghi thức, thúc ép:

Các hành vi mang tính nghi thức, thúc ép ở bé tự kỷ thường liên quan đến những thông lệ cứng nhắc như: từ chối ăn một loại thức ăn nào đó; hoặc những hành vi có tính rập khuôn, lặp đi lặp lại (VD: vung vẩy hai cánh tay, hoặc đưa bàn tay lên gần mặt rồi xoắn vặn hoặc bật bật các ngón tay…)

Khi lớn lên, bé có thể có các hành vi mang tính ám ảnh, chẳng hạn hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi, hay sờ đụng vào một số đồ vật nào đó…

Các hành vi mang tính nghi thức, thúc ép thường xảy ra ở bệnh nhân tự kỷ không bị chậm phát triển trí tuệ hơn là bệnh nhân có trí tuệ kém.

Có sự gắn bó bất thường:

Nhiều bé tự kỷ có sự gắn bó mạnh mẽ với những đồ vật khác thường, ví dụ một món đồ chơi nào đó như trái banh chẳng hạn.

Bé có thể luôn mang theo món đồ nào đó bên mình, và nếu có ai đó lấy vật này đi thì bé sẽ giận dữ, phản kháng lại ngay. Nếu vật này vẫn không được trả lại, bé thường sẽ quay sang tìm kiếm một món đồ khác để thay thế.

Các đáp ứng không bình thường với những trải nghiệm giác quan:

Bé tự kỷ có thể bị mê hoặc bởi các bóng đèn, các hoa văn, những vật có chuyển động xoay tròn, hoặc một thứ âm thanh nào đó.

Bé thao tác trên đồ vật, đồ chơi không theo các cơ năng thông thường của món đồ đó, mà như để thỏa mãn sự kích thích của các giác quan. Bé có thể kiên trì làm đi làm lại các thao tác xếp đồ vật thành hình dài, xếp chồng đồ vật lên nhau hoặc xoay một món đồ để nó xoay tròn. Bé cũng có thể làm đi làm lại những việc như dội nước bồn cầu hoặc liên tục tắt mở các bóng đèn. Tuy tránh né các tiếp xúc cơ thể, nhưng một số bé tự kỷ rất thích các trò chơi mạnh bạo, ví dụ: tung hứng, cù lét, đánh đu, “bay tàu bay”…

Rối loạn về vận động

Các mốc chuyển tiếp trong quá trình phát triển vận động của bé tự kỷ có thể bị chậm trễ hơn các bé bình thường. Các em thường gặp khó khăn trong việc bắt chước các động tác. Nhiều bé rất hiếu động, nhưng sẽ giảm bớt khi đến tuổi thiếu niên. Bé hay nhăn nhó, vỗ đập cánh tay, xoắn vặn bàn tay, đi nhón gót, chạy chúi đầu về phía trước, nhảy, đi đều bước, lắc lư hoặc đu đưa thân mình, xoay đầu hoặc đập đầu xuống đất, vào tường.

Một số bé có trạng thái căng cơ khi phấn khích hoặc khi quá chăm chú.

Các khiếm khuyết về trí tuệ và nhận thức:

Hầu hết bé tự kỷ đều có chậm phát triển trí tuệ. Khoảng 40-60% có IQ < 50. Chỉ khoảng 20-30% có IQ >= 70. Do đa số bé tự kỷ khó làm các test trí tuệ (nhất là các test dùng lời nói) nên các kết quả IQ vẫn còn bàn cãi .

Bé tự kỷ có IQ thấp thường kèm theo các khiếm khuyết nặng về kỹ năng quan hệ xã hội và có nhiều đáp ứng xã hội lệch lạc, cẳhng hạn bé hay sờ mó hoặc ngửi đồ vật và người khác, có những hành vi định hình và tự gây thương tích bản thân.

1/3 bé tự kỷ có chậm phát triển trí tuệ sẽ bị động kinh, còn bé tự kỷ có trí tuệ khá thì tỷ lệ này thấp hơn. Vì vậy, những bài trắc nghiệm IQ cũng phần nào có ý nghĩa tiên lượng mà thôi.

Khác với những bé chậm phát triển tâm thần, tình trạng chậm phát triển của bé tự kỷ vẫn còn chừa lại những “khoảng” trí tuệ bình thường hoặc gần như bình thường (thể hiện trong phần thao tác của các test trí tuệ).

Về nhận thức, bé tự kỷ không thể bắt chước, không hiểu ý nghĩa của lời nói, cử chỉ và điệu bộ, thiếu hẳn tính uyển chuyển, sáng tạo, không thể hiểu biết về luật lệ, không thể xử lý hoặc sử dụng các thông tin.

Các rối loạn khác:

Ở bé tự kỷ, những biểu hiện cảm xúc nhiều khi diễn ra rất trái ngược: có khi khí sắc phẳng lặng, có lúc cảm xúc lại quá mức hoặc không phù hợp. Trẻ có thể mau thay đổi, khóc cười vô cớ hoặc la hét khó kiểm soát. Bé cũng có thể leo trèo, chạy nhảy không sợ nguy hiểm, nhưng lại có thể sợ những sự vật hoặc tình huống mà bình thường là vô hại, ví dụ sợ các thú nuôi (chó, mèo…) hoặc sợ đến một nơi chốn nào đó. Xuất hiện những thói quen kỳ dị: nhổ tóc, cắn móng tay, cườm tay, cổ tay hoặc các phần khác của cơ thể. Các thói quen này thường gặp ở bé tự kỷ có chậm phát triển, tự xoay người vòng vòng mà không bị chóng mặt. Tình trạng động kinh xảy ra ở 1/4 đến 1/3 trường hợp. Thường cơn đầu tiên xảy ra ở tuổi thiếu niên.

Dưới đây là những dấu hiệu trẻ tự kỷ chi tiết theo từng lứa tuổi

1. Dấu hiệu trẻ tự kỷ từ 0 – 6 tháng tuổi

Ba mẹ cần lưu ý những dấu hiệu cảnh báo sau của trẻ nhé:

– Trẻ thường xuyên có cảm giác lạ, hay quấy khóc hay “lầm lì”, không linh hoạt, quấy phá chân tay như những bé khác.

– Khi ba mẹ đưa đồ chời trước mặt bé cũng “tự nhiên”, không quan tâm, không với lấy.

– Bé rất hiếm hoặc gần như không bao giờ bi bô hay miệng ọ ẹ gì.

– Bé ít giao tiếp, nhìn hay “cười nói” với ba mẹ.

– Khi ba mẹ hay ông bà đùa giỡn bé hiếm khi có phản ứng lại.

2. Dấu hiệu trẻ tự kỷ từ 6 – 24 tháng tuổi

Qua giao tiếp, gần gũi với con hàng ngày, ba mẹ nên lưu tâm những dấu hiệu sau của bé:

– Bé có vẻ hờ hửng, xa lạ, không thích ba mẹ âu yếm.

– Khi ba mẹ ôm hay bế trẻ sẽ có cảm giác cơ thể bé mềm yếu hay đơ cứng, không linh hoạt.

– Khi người khác gọi tên bé có khuynh hướng làm ngơ, không phản ứng lại.

– Bé không biết vui đùa, tham gia các trò chơi đơn giản với bạn cùng lứa.

– Ở tuổi này nhưng bé vẫn chưa có thể nói những từ đơn giản như nhiều bé khác. Ngược lại, bé thường nói những từ vô nghĩa.

– Bé có dấu hiệu “lạ” là thích nhìn bàn tay của mình.

– Bé không có thói quen nhai và rất khó ăn khi ba mẹ cho bé dùng những thực phẩm cần nhai kể cả rau củ quả mềm.

– Bé hay đi nhón chân, không vững vàng.

3. Dấu hiệu trẻ tự kỷ từ 2 – 3 tuổi

Ở độ tuổi này, các dấu hiệu bất thường của bé khá dễ nhận biết, ba mẹ cần quan tâm nhé!

– Bé gần như lúc nào cũng lủi thủi một mình, không thích chơi hay nói chuyện với bé khác.

– Ngay cả những câu đơn giản nhất chỉ gồm 2 từ bé cũng không hoặc hiếm nói được.

– Khi muốn ba mẹ hay ai đó làm gì cho mình, bé thường không nói mà chỉ kéo tay yêu cầu.

– Bé hay sử dụng đồ chơi “loạn xì ngầu”, bừa bãi, không dùng đúng mục đích, tích chất của từng món đồ chơi.

– Bé hay bị hoảng sợ, kích động vô cớ nhưng đôi lúc lại “liều lĩnh”, không biết sợ trước các tác động khác.

– Bé không nghe lời hoặc không hiểu những chỉ dẫn của ba mẹ, thường bỏ ngoài tai, ba mẹ nói một đường, bé làm một nẻo.

– Dù đồng ý hay không đồng ý bé cũng không biết thể hiện qua gật đầu hay lắc đầu.

– Ba mẹ rất khó nhìn thẳng vào mắt bé, bé luôn nhìn láo liêng, ba mẹ gọi cũng không chú ý.

– Bé có vẻ tăng động, thích ngọ ngoạy luôn tay luôn chân, chạy vòng vòng, xoay vòng vòng chứ ít khi ngồi im.

– Bé có thể biết nói nhưng sau đó bỗng ngưng nói không rõ nguyên nhân.

Khi phát hiện các dấu hiệu trẻ tự kỷ sớm như ở trên thì phụ huynh cần sớm đưa bé đến các bệnh viện chuyên khoa để được khám, chẩn đoán và can thiệp sớm để có thể giúp con phát triển tốt nhất.

Có thể bạn quan tâm:

Học bóng rổ

Trẻ tự kỷ nên ăn gì

Bệnh tự kỷ ở trẻ em là gì

Chứng tự kỷ ở trẻ em

SHARE

Phản hồi của bạn

Please enter your comment!
Please enter your name here